رسم و علت وجودي دوري چنان است كه چون از وطن مالوف و ملجاي آرزو فاصله گيرد زار و نحيف مي­شود. بيمار مي­گردد و در واديي پرت به هر چيز توسل مي­جويد. به مه و آفتاب دست مي­يازد، باد را به جان مي­اندازد، باران و صحرا را واسطه مي­كند، از كوه و دشت كمك مي­گيرد. و هر آنچه عاشق براي معشوق مي­كند دوري هم كوتاهي نمي­كند تا به جان نشيند. چون پاي نزديكي و توان برآمدن آرزو ندارد به ناچار درد را مي­پروراند و دايه­ي رنج مي­شود. مدام با خوراك خويش كه افسوس و هي و آه و واي است، پي صحراي سلامت مي­گذارد. در خويش و بر خويش مي­پيچد و در منتهاي نزاري چنان قوي پنجه و هيكل فراخ مي­گردد كه توان كوه و پيل را هم پري مي­كند و به درياي تلاطم مي­اندازد. هرچه دوري فراختر شده و بال و پر مي­گيرد سلامت در جاده­ي انزوا راهي ديار گمگشتگي مي­شود. سلامت در خيل بلا گم مي­شود تا جايي كه اثري از آن نمي­ماند. دوري نزديك مي­شود و سلامت دور. نه آن، مي­تواند با اين بماند و نه اين، آن را تاب مي­آورد. در كنار و با هم بودن را نه شرط ادب مي­دانند و نه رسم عشق. با هم بودنشان شكي­ست بر اصالت عشق و آن هم خفتي براي عاشق. چنان­ كه به اندك زماني نزد عاشق دوري اصالت سلامت را مي­گيرد و سلامت خفت و خواري دوري را مي­پذيرد.